Methodevrij Nederlands geven, het kan!

Afgelopen schoolseizoen heb ik in mijn werk als docent Nederlands de stap gezet om – voor het eerst – af te stappen van het gebruik van een papieren methode. Was in het verleden de inhoudsopgave van Nieuw Nederlands grotendeels leidend voor de inhoud van het schooljaar, nu moest ik zelf gaan nadenken over de vraag wat ik mijn leerlingen wil meegeven in de periode dat ze Nederlands van mij hebben.

Niet dat er nu van alles mis is in wat er in een methode als Nieuw Nederlands wordt aangeboden. Hoewel ik best nog wat verbeterpunten zie. Bijvoorbeeld als het gaat om hoe de inhoud aansluit op wat ik mijn leerlingen wil meegeven aan de kennis en vaardigheden die zij in de toekomst nodig hebben.

En niet minder voor de vorm waarin die inhoud is gegoten. Leerlingen ervaren de inzet van een boek in mijn lessen, zoals bij zoveel vakken, als weinig uitdagend. Dit raakte aan hun motivatie. Natuurlijk kon ik met de inzet van af en toe een leukere opdracht en het onderhouden van een goede band, leerlingen best zover reiken dat ze uiteindelijk gingen doen wat ik graag wilde. Maar dat er echt sprake was van een intrinsieke motivatie, waag ik te betwijfelen. Een ontevreden gevoel maakte zich van mij meester, waardoor ik mijzelf een aantal kritische vragen voorhield:

1. Wil ik echt dat een ander (lees: uitgever) voor mij bepaalt welke inhoud ik aanbied en ik welke vorm ik dat doe?

2. Wil ik vervolgens aan mijn leerlingen echt hetzelfde doen als ik die uitgever dat bij mij laat doen?

Mijn antwoord is nee. En dus heb ik afgelopen jaar het roer omgegooid. Zo heb ik leerlingen zelf verwerkingsopdrachten laten kiezen bij literatuur die ze thuis en in de les konden lezen. Ik had voorbeelden van verschillende opdrachten via internet opgezocht, maar leerlingen mochten ook zelf hun eigen verwerkingsopdracht kiezen. Zolang ze het doel maar bereikten dat ze zichtbaar konden maken wat een boek met hen had gedaan (wat ze hadden geleerd en/of hoe ze het hadden beleefd). Ik was verrast met waar leerlingen mee kwamen: een leerling maakte een kijkdoos, een andere leerling schreef zelf een vervolg op een bestaand boek. Sommige leerlingen maakten nieuwe boekomslagen, de meest creatieve vormen dienden zich aan. Ik merkte dat het plezier bij de leerlingen toenam. Navragend hoe dat kwam, hoorde ik meestal terug dat leerlingen het prettig vinden als er wat te kiezen valt.

Op basis van wat ik afgelopen jaar heb ervaren, heb ik een aantal uitgangspunten geformuleerd als het gaat om mijn eigen lessen. Die wil ik graag delen met daarbij concreet omschreven wat dat aan gedrag van mij als docent vraagt:

1. Mijn leerlingen hebben invloed op wat, hoe en met wie zij leren. Dat doe ik door leerlingen vormen aan te bieden die aansluiten bij de bekende leervoorkeuren van Manon Ruijters, zie ook dit artikel. De opdrachten die ik ontwerp en van het internet haal, doen recht aan de verschillende manieren van leren van leerlingen. Nu doe ik dat via Cloudschool, een open
leeromgeving.

2. Ik stimuleer in mijn lessen het leren van en met elkaar. De standaardopstelling in de klas is groepjes en ik beperk mijn centrale klassikale instructie tot maximaal 10 minuten per les.

3. Het onderwijs dat ik bied is betekenisvol. Ik probeer zoveel mogelijk een brug te slaan tussen wat ik mijn leerlingen wil meegeven (doelen enerzijds) en hoe leerlingen dat bereiken (invulling van de opdrachten). Dat doe ik door veelvuldig gebruik te maken van ICT en social media in de lessen.

4. Niet het resultaat, maar het leerproces, staat in mijn lessen centraal. Ik stimuleer daarom het onderling geven van feedback, bv. door het innemen van een coachende rol, leerlingen d.m.v. vragenkaartjes feedback te (leren) geven en ontvangen.

Was alles dan afgelopen jaar koek en ei in het werken zonder methode? Zeker niet. Zo merkte ik dat het een flinke uitdaging was om de opdrachten die ik aan mijn leerlingen gaf, samen te stellen – laat staan helemaal uit te werken. Hierdoor konden leerlingen niet vanaf elke plaats en elk moment hun opdrachten terugzien.

Ook het becijferen van meer open opdrachten is niet alleen een tijdrovende, maar ook een ingewikkelde opgave. Het is nog een kunst om te ontdekken hoe ik leerlingen meer integraal onderdeel laat uitmaken van de beoordeling van werk op zo’n manier dat ook dit bijdraagt aan het leren van en met elkaar.

Tot slot, een papieren methode is tastbaar. Doelen en opdrachten zijn bladzijde voor bladzijde in te zien. Met de veelvuldige inzet van ICT afgelopen jaar was het zoeken naar een werkwijze waarbij voor leerlingen – maar ook voor ouders – op een goede manier zichtbaar werd aan welke onderwijsdoelen mijn leerlingen werkten. Dat maakte het niet minder betekenisvol maar transparantie van het geheel zorgt natuurlijk wel voor betere feedback en doorontwikkeling van deze manier van werken. Met de ELO van It’s learning kwam dat niet helemaal uit de voeten, omdat ik het niet een ideaal systeem vind om onderwijsinhoud mee te arrangeren, vanwege het ontbreken van snelheid in het gebruik. Ook was voor ouders en externen de inhoud niet zichtbaar. In Cloudschool hoop ik daar een mooie oplossing voor te hebben gevonden.

Voor komend jaar heb ik daar mijn onderwijskundige programma en doelen op een transparante en overzichtelijke manier zichtbaar gemaakt voor leerlingen, ouders en andere belangstellenden. Door in dezelfde omgeving mijn opdrachten te publiceren en te voorzien van volledige beschrijving, hoop ik op een verdere doorontwikkeling van het idee dat ik als docent niet alleen de “boodschapper” ben van de inhoud van het onderwijs, maar zelf ook zoveel mogelijk invloed uitoefen op de inhoud en vorm van wat ik mijn leerlingen wil meegeven aan kennis, vaardigheden en vorming.

Natuurlijk realiseer ik mij dat bovenstaand nogal vanuit mijn eigen perspectief is neergezet en dat er veel ouders en leerlingen kunnen zijn die het verhaal kunnen completeren d.m.v. aanvulling of correcties. Voor mijn leerlingen geldt dat ik in de startlessen zal vragen naar hoe zij het afgelopen jaar hebben ervaren, wat ze daarin wel en niet willen meenemen als het gaat om de manier waarop ze hun onderwijs van mij hebben ervaren. Ouders en anderen nodig ik uit te reageren om hun eigen ervaringen te delen. Wil je me hiervoor mailen? Of laat een reactie achter op mijn website www.bertmollema.nl

Het is (nu) nog vakantie, maar ik zie uit naar een nieuw jaar vol betekenis en diepgang!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *